सुनिता कक्षा १० कि छात्रा हुन । एक्कासी उनिमा निकै फúर्ति देखिन लाग्यो । उनि निकै खुसी देखिन थालिन, निकै सिगर पटारमा ध्यन दिन लागिन राम्रो राम्रो लुगा लगाउने शोख बढदै गयो । आफúलाई अरुभन्दा ठúलो ठान्न थलिन आफनो विचार सबैले मान्नु पर्छ । आफúमा अरुले गर्न नसक्ने काम पनि गर्न सक्ने गुण छ उनि बारम्बार भन्न थालिन आफú निकै राम्रो भएकोले निकै अर्कषण केटाले पनि आफúलाई चाहन्छन । भने उनको मनमा लाग्छ । उनले भनेको नमन्ने वित्तिकै घरके आमा बाबु र दाजुभाई संग आत्यान्तै रिसाउन लागिन उनिहरु देखि बारम्बार संका सुन्दरी हु भन्ने घमण्८ बढन बस्थ्यो । राति निद्रा कमै सुतेपनि अ पुग्दथ्यो ।उनि निकै झगडा बनिन, सानो कुरामा पनि झगडा गदै घर परिवारका मन्छेलाई पिटने अयानक अनक्क रिसाउने भयो । स्कúल जान पनि नसक्ने भइन उनलाई अस्पताल ल्याइयो उनि निकै चर्को खिार कराई रहेकि थिइन मलाई केहि भएका छैन, यिनिहरुले मलाई त्यसै ल्याए । १५ दिनको उपचार पछि उनि राम्रो अवस्थामा आइन, आफúले गरेको घमण्डलाई आफú त्यस वेला विरामी रहेछु भन्ने थाह पाइन ।
त्यस्तै रमा १६ वर्ष केटि हुन । उनि कक्षा ९ मा पढछिन् । गत १० दिन देखि उनि फरक देखिएकि छिन । आजकल उनि बढि बोलिरहन्छिन । उनि छिट्टै रिसाउँछिन । उनि निकै सिँगार पटार गर्छिन । उनि भन्छिन “म ३ दिन भित्र प्रधान मन्त्री वन्नेछु ।” उनि आफुलाई फूर्तिलो, सिपालु, जोसिलो राम्री ठान्छिन । उनिमा तडक भडक निकै छ । विवाह गर्ने कुरा पटक पटक गर्छिन । एउटा काम नसक्दै अर्कोकाम सुरु गर्छिन । उनले भनेको नमानेमा पिट्छिन । राती २–३ घण्टा सुतेपछि उठ्छिन, रेडियो, टि.भी.हेर्छिन र अरुलाई डिस्टर्व गर्छिन । उनि मिठो खानेकुरा र पैसा मागिरहन्छिन । अनि आफु धनि भएको फूर्ति उडाउछिन ।
उनको लक्षण समयमा थाहा भएन तर जुन उनको लक्षण वढुदै गयो उनलाई मानसिक रोग लागेको थाह भयो । उनको अस्पतालमा उपचार भई रहेको छ र निको हुंदै छ । यस्तो रोगलाई ःबलष्ब भनिन्छ । एक पटक ःबलष्ब भएको विरामी अर्कोपटक यो रोग दोहरिने समस्या ८०% रहन्छ । यसरी दोहरीएको अवस्थालाई द्यष्उयबिच बााभअतष्खभ मष्कयचमभच भनिन्छ । कहिले ःबलष्ब र मभउचभककष्खभ कथmउतयmक देखिन्छन् ।कहिले ६ महिनामा कहिले ३—४ वर्षमा दोहोरिने गर्छ ।मेनिया यस्तो रोग हो जसमा विरामी गफाडी, झगडालु, उत्तेजित देखिन्छ । विरामी प्रसस्त कुरा गरिरहने, फूर्तिलो, हाँसिलो, घमण्डी देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा विरामी एउटै कुरामा स्थिर रहदैन एउटा काम सक्न नपाउँदा अर्को काम थाल्छ । विरामी आनन्दि कुरामा दिन विताउँछ । म राजा वन्छु, म प्रधानमन्त्री वन्छु म नेता वन्छु भन्छ । पैसा वाँड्ने, कुरा वढाई चढाइ वोल्ने, राती २,३ घण्टा मात्र सुत्ने, गित गाउने, , रातो पहँेलो रंगिन लुगा लगाउन रुचाउने । विरामी वढी त्बभिलत देखिन्छ । भनेको नमाने कुट्न थाल्छ ।
ज्थउयmबलष्ब भनेको के हो ःबलष्ब जस्तो लक्षण भएको तर mबलष्ब जती वढी उत्तेजित नभएको अवस्था हो । यो रोग पटक पटक दोहोरिने भएको हुनाले राम्रो विचार पु¥याउन जरुरी छ ।
यस्ता घटनँहरु समाजमा पटक पटक देखिरहन्छन । तर रोग लागेर यस्तो भएको कुरा शुरुमा थाह पाइदैन, जसबाट विरामी वा विरामीको परिवारमा अनेकौें घटन घटन सक्छन् ।
मेनिया रोगका लक्षणहरु
· घमण्डी बन्ने, बढी फúर्ती लगाई कुरा गर्ने ।
· धेरै खुशी हुने तर भनेको नमाने झटक्क रिसााउने ।
· वढी आशवादी हुने सम्भव नहुने कुरा पनि गर्न सक्छु भन्ने ।
· मीठो खानेकुरा माग गर्ने, राम्रो राम्रो रंगिन लुगा लगाउने ।
· वढी पैसा माग्ने वा खर्च गर्ने ।
· पटक पटक ऐना हेरी रहने ।
· २(३ घण्टा सुते पनि निद्र पुग्ने ।
· यैँनमँ बढी रुचि हुने ।
· एउटा काम शुरु गर्न नपाउदै अर्को थाल्ने वा छटपट हुने ।
· अरु देखि संका गर्ने ।
यो रोग डिप्रेसनको उल्टो रुप मानिन्छ । पटक पटक दोहारिन पर्ने सक्छ, कहिलेकाही अर्कोपटक डिप्रेसन हुन पनि सक्छ । यो रोगमा परुस यैाँन ट्रान्समिटेड डिजिज र महिलामा गर्भ रहने खतरा रहन्छ ।
उपचार
रोगको संका लागे पछि , विरामीलाई रिस उठने किसिमको व्यावाहार नगर्ने अस्पताल लगी सम्बन्धित विषेशज्ञको सरसल्लाह लिई उपचार गर्ने ।
यो रोग एकपटक शुरु भए पटि अर्को पटक दोहोरिने समस्या ७०(८०५ रहन्छ । त्यसैले यसलाई जटिल मानसिक रोग मानिन्छ । अर्को पटक दोहरिदा कहिले पहिलेकै लक्षणहरु दोहोरिन्छन् त कहिले उल्टो खालको वा डिप्रेसन हुने जस्तै दिक्क हुने रुने मछर्’ भन्ने, राती निदाउन गाहो हुने) देखिन्छ । यो रोग पटक पटक दोहोरिने भएकोले यो रोग बारे राम्रो जानकारी हुनु अति आवश्यक छ ।
मेनिया रोगवारे जान्नैपर्ने कूरा
· मेनिया रोगका विरामी घमण्डी हून्छन । उनीहरु आफुलाई विरामी भन्न रुचाउदैनन् विरामी, आफुले भनेको नभए झगडा गर्ने अरुलाई पिट्ने गर्छन । त्यसैले यस्ता विरामी संग अनावश्यक बादविवाद गर्नू हूदैन । नम्र भएर कूरा गर्नू पर्छ ।
· मेनिया रोग बढ्दा विरामीले औषधि लिन मान्दैनन । त्यस्तो बेला तूरुन्त अस्पताल लैजानू पर्छ । कति विरामीलाइृ यस्तो बेला इन्जेक्सन दिएपछि मात्र राम्रो हून्छ ।
· मेनिया रोग निको भइसकेपछि पनि पटक पटक बल्झिन सक्छ ।
· सबैभन्दा पहिले राती निद्रा पर्दैन । त्यसो भए सदा लाग्ने औषधि तत्काल दिनू पर्छ । वा अस्पतालमा सम्पर्क गर्नू पर्छ ।
· लिथियम लिएका मेनियाका विरामीले वान्ता गरे वा झाडापखाल, लागेमा यो औषधि वन्द गरि अर्को औषधि दिनुपर्छ । जसबाट लिथियम त्यहष्अष्तथ बाट बचाउन सकिन्छ ।
· मेनिया रोग कडा मानसिक रोग भएकाले औषधि लामो समयसम्म खान पर्न सक्छ । त्यसैले औषधि डाँक्टरको सल्लाहबाट मात्र छाड्नूपर्छ ।
डा सि पी सेडाई
नशा तथा मनोरोग बिशेषज्ञ
